Cholesterol to tłuszczowa substancja wytwarzana i regulowana głównie przez wątrobę. Organizm wykorzystuje ją m.in. do budowy błon komórkowych oraz produkcji hormonów i części witamin.
Problem pojawia się, gdy we krwi krąży go zbyt dużo. Cholesterol może wtedy odkładać się w ścianach tętnic, tworząc blaszki miażdżycowe. Zwężają one naczynia i utrudniają przepływ krwi, zwiększając ryzyko choroby wieńcowej, udaru oraz chorób tętnic obwodowych.
Nie tylko LDL. Ważny jest też cholesterol nie-HDL
Podstawowym badaniem jest lipidogram. Obejmuje on m.in. poziom LDL, określanego potocznie jako „zły” cholesterol, HDL – nazywanego „dobrym” – oraz trójglicerydów.
Lekarze mogą także oceniać cholesterol nie-HDL. Wynik ten obejmuje LDL i inne frakcje, które sprzyjają powstawaniu zmian miażdżycowych. Zdaniem części specjalistów może lepiej odzwierciedlać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych niż sam LDL.
U niektórych pacjentów wykonuje się również jednorazowe oznaczenie lipoproteiny. Jej poziom jest przede wszystkim uwarunkowany genetycznie i w ciągu życia zwykle nie zmienia się znacząco.
Badania także dla dzieci i młodych dorosłych
Według przytoczonych przez Yale Medicine zaleceń dzieci powinny mieć sprawdzony cholesterol między 9. a 11. rokiem życia oraz ponownie około 17. roku życia. Wcześniejsze badania mogą być wskazane m.in. przy rodzinnej historii przedwczesnych zawałów, udarów albo wysokiego cholesterolu.
Dorośli od 20. roku życia powinni kontrolować lipidogram co 4–6 lat, o ile nie mają dodatkowych czynników ryzyka. Po 40. roku życia zaleca się częstsze badania – zwykle raz w roku. Osoby z chorobą serca lub przyjmujące leki obniżające cholesterol mogą wymagać częstszej kontroli.
Cele zależą od stanu zdrowia
Nie ma jednego docelowego poziomu cholesterolu dla wszystkich. U osób po zawale lub udarze, a także u pacjentów z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, lekarze mogą rekomendować znacznie niższe wartości LDL niż u osób bez takich obciążeń.
W materiale eksperckim podkreślono, że bardzo wysoki poziom HDL nie musi automatycznie oznaczać ochrony przed chorobami serca. Ocenę wyników powinien przeprowadzić lekarz z uwzględnieniem całego profilu ryzyka.
Wysoki cholesterol może być dziedziczny
Jedną z przyczyn bardzo wysokiego cholesterolu jest hipercholesterolemia rodzinna – choroba genetyczna wpływająca na przetwarzanie i usuwanie cholesterolu z organizmu.
W takich przypadkach dieta i aktywność fizyczna są ważne, ale mogą nie wystarczyć. Pacjenci często potrzebują leczenia farmakologicznego, niekiedy z zastosowaniem więcej niż jednego preparatu.
Dieta, ruch i leki
Eksperci zalecają ograniczanie produktów bogatych w tłuszcze nasycone, w tym części czerwonego mięsa i pełnotłustego nabiału. Korzystna może być dieta śródziemnomorska, oparta na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych, orzechach i oliwie.
W profilaktyce istotna jest regularna aktywność fizyczna. Jeżeli zmiany stylu życia nie przynoszą oczekiwanych efektów albo ryzyko jest wysokie, lekarz może zalecić statyny. Leki te obniżają poziom LDL i stabilizują istniejące blaszki miażdżycowe, zmniejszając ryzyko ich pęknięcia, które może wywołać zawał lub udar.
