Lekcja niezależności z rodzinnego domu
Kalina Jędrusik przyszła na świat 5 lutego 1931 roku w Gnaszynie, dziś dzielnicy Częstochowy. Jej ojciec, Henryk Jędrusik, pedagog i senator II Rzeczypospolitej, od najmłodszych lat zaszczepiał jej poczucie niezależności i wrażliwości. W każdej podarowanej książce wpisywał córce przesłanie: „Staraj się robić w życiu to, na co masz ochotę, ale tak, aby nikt z twojego powodu nie płakał”. Takie wychowanie sprawiło, że Kalina już od dziecka uczyła się podążać własną drogą, nawet jeśli miała być ona wyboista.
Małżeństwo, które elektryzowało salony
Po ukończeniu studiów aktorskich w Krakowie, w 1953 roku Jędrusik rozpoczęła pracę w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku. Już pierwsze role przyciągnęły uwagę środowiska artystycznego, w tym pisarza Stanisława Dygata. Ich związek stał się jednym z najgłośniejszych w powojennej Polsce. Tworzyli parę, która elektryzowała towarzyskie i artystyczne salony.
Kalina była najlepiej napisaną postacią Dygata. Byli najwspanialszym i najbardziej niezwykłym małżeństwem – wspominał reżyser Kazimierz Kutz.
Pierwsza wampirzyca z Kabaretu Starszych Panów
Wkrótce Kalina Jędrusik stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych aktorek teatralnych i telewizyjnych. Występowała na deskach najważniejszych warszawskich teatrów, a prawdziwą sławę przyniosły jej występy w „Kabarecie Starszych Panów”, gdzie zachwycała publiczność głosem i charyzmą. Wykonywała niezapomniane piosenki, takie jak „S.O.S.”, „Bo we mnie jest seks” czy „Zmierzch”.
Artystka nie ukrywała, że odbiór jej osoby często odbiegał od jej intencji.
W jednym ze sfilmowanych wywiadów opowiadała Jeremiemu Przyborze, że chociaż w Kabarecie Starszych Panów śpiewała wiele piosenek o zabarwieniu „sentymentalno-refleksyjno-dramatyczno-lirycznym”, to w pamięci odbiorców pozostała jako „pierwsza wampirzyca”. Opowiadała, że widzowie uważają, że śpiewa „bardzo drapieżnie i seksi”. Co ciekawe, mówiła, że inaczej odbierają ją słuchacze niewidomi.
Krzyżyk w dekolcie i gniew władzy
Kalina Jędrusik była postacią, która łamała wszelkie stereotypy i konwenanse. Jej sposób bycia, odważny styl i bezkompromisowa szczerość często prowokowały kontrowersje. Słynęła z niewyparzonego języka i prowokacyjnych zachowań, które jednak nie miały w sobie nic z wulgarności.
Klęła jak szewc. Ale słuchało się tego z przyjemnością, nie było w tym chamstwa – wspominał Jerzy Gruza.
Jednocześnie artystka zmagała się z niechęcią władz PRL-u. Wystarczyło jedno telewizyjne wystąpienie z krzyżykiem zawieszonym na dekolcie, by na kilka lat została objęta nieformalnym zakazem pokazywania się w telewizji.
„Nie potrafiłam zasłonić się na ringu”
Jędrusik nie ukrywała, że jej droga zawodowa była pełna trudności i nie zawsze mogła w pełni rozwinąć skrzydła. W wywiadach podkreślała, że była zbyt otwarta na ludzi, co często wykorzystywano przeciwko niej.
Dziś wiem, że należy właśnie zakrywać się, chować w ślimaczą skorupę. Nie potrafiłam zasłonić się na ringu i dlatego często uderzano mnie – tłumaczyła.
Aktorka była świadoma, że jej indywidualność i chęć bycia sobą traktowane były jako dziwactwo.
Kiedy kolorowy ptak wyleci z klatki, zostanie natychmiast zadziobany przez szare. Jak w przyrodzie! Nie postępowałam tak, aby kogokolwiek szokować. Chciałam czuć się swobodnie, chciałam być sobą – wyznała.
Mimo przeciwności losu, Kalina Jędrusik stworzyła wiele niezapomnianych kreacji teatralnych i filmowych. W pamięci widzów zapisała się m.in. jako Lucy Zuckerowa w „Ziemi obiecanej” Andrzeja Wajdy, Polly w „Operze za trzy grosze” Brechta, czy Józefina Polanowa w „Hotelu Polanów”. Jej ostatnią filmową rolą była nauczycielka śpiewu w „Podwójnym życiu Weroniki” Krzysztofa Kieślowskiego.
Kalina Jędrusik zmarła 7 sierpnia 1991 roku w wieku 60 lat. Została pochowana na warszawskich Starych Powązkach, w Alei Zasłużonych. Pozostawiła po sobie nie tylko bogaty dorobek artystyczny, ale przede wszystkim legendę kobiety, która nie bała się być sobą nawet wtedy, gdy wymagało to ogromnej odwagi.
