W lipcu 2023 r. Rzecznik Praw Pacjenta wydał kolejne dwie decyzje dotyczące niezgodnego z aktualną wiedzą medyczną stosowania wlewów witaminowych. W toku pozostaje jeszcze 13 postępowań.

Biuro rzecznika wskazało, że podmioty lecznicze oferują niekiedy terapie niezgodne z aktualną wiedzą medyczną, w tym te o charakterze eksperymentalnym, niepotwierdzone naukowo. Są to również witaminowe wlewy dożylne, przedstawiane jako skuteczne na wiele schorzeń - w leczeniu chorób i w ich profilaktyce.

W każdej takiej sytuacji - jak podkreślono - Rzecznik Praw Pacjenta natychmiast interweniuje, wszczynając postępowanie wyjaśniające w sprawie naruszenia zbiorowych praw pacjenta.

Jak podano, w latach 2020-2023 rzecznik wydał 36 decyzji uznających stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawo pacjentów do świadczeń zdrowotnych, które dotyczyły w stosowania produktów leczniczych (leków, wlewów witaminowych) niezgodnie z aktualną wiedzą medyczną.

Przypadki te dotyczyły m.in. stosowania wlewów EDTA i preparatów witaminowych (tzw. terapii chelatowej) w profilaktyce i leczeniu chorób sercowo-naczyniowych na tle miażdżycy, czyli chorób niedokrwiennych serca, miażdżyc tętnic obwodowych, miażdżyc tętnic szyjnych, miażdżyc tętnic mózgowych, stanów po udarze mózgu oraz u pacjentów w leczeniu zatruć metalami ciężkimi.

Przypadki te obejmowały również np. stosowania wlewów witaminowych bez uzasadnienia medycznego, czyli bez wykonania uprzednich badań, które określają poziom danej substancji w organizmie oraz bez wcześniejszego ustalenia, że ustne podawanie witamin jest utrudnione lub niedobory substancji nie mogą być uzupełnione stosowaniem odpowiedniej diety, bez kontroli stanu zdrowia pacjenta po podaniu wlewu).

Chodziło także m.in. o stosowanie u pacjentów wlewów dożylnych z perhydrolu oraz dimetylosulfotlenku (DMSO) bez uzasadnienia medycznego i bez potwierdzenia skuteczności takiego postępowania medycznego, opartego na wiarygodnych i rzetelnych danych naukowych.

Przypadki opisywane przez biuro dotyczyły też np. stosowania witaminy C u pacjentów długotrwale nadużywających alkoholu, w profilaktyce przy odtruciu alkoholowym oraz u pacjentów z chorobą Alzheimera oraz z zaburzeniami poznawczymi u osób starszych, a także stosowania witaminy B w celu łagodzenia stanów napięcia nerwowego pacjentów, regulacji gospodarki hormonalnej, poprawy nastroju i samopoczucia, z zaburzeniami nerwicowo-depresyjnymi, jak również poprawy wyglądu skóry u pacjentów z zespołem autoregresji.

Zdarzało się też stosowanie koenzymu Q10 i żeń-szenia w stanach depresyjno-lękowych.

Przypadki obejmowały również oferowanie pacjentom wlewów dożylnych z kwasu alfa-liponowego w leczeniu zatruć grzybami i metalami ciężkimi, w leczeniu: schorzeń wątroby, stwardnienia rozsianego, choroby Alzheimera oraz celem obniżenia poziomu cholesterolu.

Odnosiły się też np. do stosowania leków zawierających amantadynę w związku z Covid-19, a tego rodzaju terapia nie została potwierdzona naukowo.

Praktyki szczególnie niebezpieczne dla pacjenta

Biuro rzecznika pacjentów poinformowało, że w toku pozostaje 13 kolejnych postępowań w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów w zakresie tej tematyki.

Praktyki tego rodzaju są - jak podkreślono - szczególnie niebezpieczne dla pacjentów, bo w żaden sposób nie gwarantują wyleczenia, mogą opóźnić wdrożenie skutecznego i bezpiecznego leczenia konwencjonalnego i w konsekwencji doprowadzić do pogorszenia stanu zdrowia lub zagrożenia życia pacjenta.

Mogą one również narazić pacjenta na niepotrzebne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Wprowadzają też pacjentów w błąd, dając złudną nadzieję wyleczenia czy poprawy stanu zdrowia. Dodatkowo, generują po stronie pacjenta znaczne koszty finansowe.

Rzecznik akcentuje, że jednym z podstawowych praw pacjenta jest prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej, a przestrzeganie tego prawa jest obowiązkiem wszystkich placówek medycznych i ma na celu zagwarantowanie pacjentom terapii zweryfikowanej naukowo - a dzięki temu możliwie bezpiecznej i skutecznej.

W przypadku stosowania praktyk niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną Rzecznik Praw Pacjenta w decyzji nakazuje ich zaniechanie. Niewykonanie tego nakazu skutkuje nałożeniem kary do wysokości 500 tys. zł. Rzecznik Praw Pacjenta zawiadamia także organy odpowiedzialności zawodowej, np. rzecznika odpowiedzialności zawodowej przy okręgowej izbie lekarskiej.

Terapie proponują często osoby bez wykształcenia medycznego

Szczególnie niebezpieczne - jak podnosi rzecznik - wydają się przypadki, gdy terapie niezgodne z aktualną wiedzą medyczną oferują osoby bez wykształcenia medycznego i podmioty, które nie wykonują działalności leczniczej. W tego rodzaju zdarzeniach nie można w ogóle mówić o jakimkolwiek standardzie opieki medycznej, właściwych warunkach udzielania świadczeń zdrowotnych czy też o profesjonalizmie medycznym.

Biuro rzecznika zaznacza, że rozpoznawanie chorób i ich leczenie bez uprawnień, z jednoczesnym wprowadzaniem w błąd co do ich posiadania, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, jest przestępstwem.

W takich sprawach Rzecznik Praw Pacjenta składa zawiadomienia do organów ścigania.

Biuro rzecznika wskazało, że przykładem tego rodzaju spraw była szkodliwa i niebezpieczna działalność pseudomedyczna prowadzona przez Jerzego Z. czy też zawiadomienie z 2023 r., które dotyczyło oferowania przez osobę bez wykształcenia medycznego - w ramach tzw. Holistycznego Programu Organizmu - leczenia objawów i usuwania przyczyn zaburzeń metabolicznych u dorosłych i u dzieci.